www.rogaticani.com

Bila jednom jedna carsija
Sada je: April 17th, 2021, 12:57 am.

Vremenska zona: UTC - 1:00




Započni novu temu Reply to topic  [ 2 posts ] 
Autor Poruka
 Naslov: KNJIZEVNOST TURSKOG PERIODA
TekstNapisano: Juli 16th, 2009, 12:02 pm 
Avatar

Pridružen: Novembar 4th, 2008, 12:08 am
Tekstovi: 2730
KNJIZEVNOST TURSKOG PERIODA


Knjizevnost na turskom, arapskom i persijskom jeziku

U cetiristoljetnom razdoblju osmanske vladavine u Bosni, od 1463. do 1878. godine, knjizevni rad Bosnjaka razvio se u cetiri razlicita toka:

1. usmeno, narodno pjesnistvo,
2. epistolarna knjizevnost, krajisnicka pisma,
3. knjizevnost na turskom, arapskom i persijskom i
4. alhamijado knjizevnost.

Posebno mjesto u staroj bosnjackoj knjizevnosti pripada knjizevnom radu na orijentalnim jezicima (turskom,arapskomipersijskom), koja svoj procvat dozivljava u periodu od 15. do 17. stoljeca, nastavlja sa nesto slabijim intenzitetom u 18. i traje do polovine 19. stoljeca.

Od Adnija (umro 1474.) do Arifa Hikmeta (umro1903.)

Jos od prvih dana prihvatanja islama u Bosni, brojni Bosnjaci skoluju se u domacim medresama, zatim u Carigradu. Mnogi od njih, svojim radom, sticu ugledna mjesta u orijentalnim islamskim knjizevnostima i nauci.

Ostavljajuci po strani teolosku knjizevnost i naucna djela vecinom pisana arapskim jezikom, te rad na gramatici, leksikografiji i historiji, poetska djelatnost Bosnjaka, najvise na turskom i persijskom, obuvata veliki broj stvaralaca od kojih su neki usli u klasiku ovih knjizevnosti.

Tako, dr. Safvet-beg Basagic u svojoj disertaciji "Bosnjaci i Hercegovci u islamskoj knjizevnosti", 1912., opisuje zivot i rad oko 130 pjesnika i ljudi od pera, a Mehmed Handzic je objavio "Knjizevni rad bosansko-hercegovackih muslimana", 1934. godine, u kojoj govori o zivotu oko 200 pjesnika i naucnika.

Dr. Hazim Sabanovic, poslije dugo godina rada, uspio je kompletirati "Knjizevnost Muslimana BiH na orijentalnim jezicima", koja sadrzi bio-bibliografske podatke o poznatim i do njega nepoznatim piscima.

Safvet-beg Basagic o ovim piscima u svojoj disertaciji kaze:

"...pjesnici iz nasih krajeva vecinom cine neki poseban genre na polju turskog pjesnistva. Bez svake sumnje oni su stajali pod uplivom nase narodne poezije, koja imade toliko obilje turskoj knjizevnosti nepoznatih pjesnickih izraza i slika. Mjesto da pozajmljuju sve pjesnicke ljepote od Arapa i Persijanaca, kao sto su to cinili i turski pjesnici, posegnuli bi kat-kad i za bogatom riznicom nase usmene poezije, pa iz nje u finoj formi izlozili na turskom nasu mnogu dragocjenu umotvorinu."

Od nekoliko stotina pisaca koji su pisali na orjentalnim jezicima najvise ih je pisalo na turskom jeziku, neki od njih napisali su cjelovite zbirke pjesama (divane) sto je razumljivo jer je turski jezik bio jezik administracije nove vlasti. Mnogo djela napisano je na persijskom jeziku. Persijski jezik je u Bosni i Hercegovini imao tradiciju. Bio je obavezan predmet u mnogim medresama a kao klasicni jezik istocne poezije proucavali su ga predstavnici vise intelektualne i feudalne klase, te pripadnici derviskih redova. Poseban znacaj u sirenju persijskog jezika imali su dervisi mevlevijskog reda, koji su po tekijama i drugim mjestima citali, predavali i tumacili Mesneviju djelo svoga osnivaca Dzelaludina Rumije.

Poetski rad Bosnjaka na arapskom jeziku sasvim je ogranicen. Istina neki od njih pisali su prozne spise kicenim stilom na ovom jeziku.

Nastalo u jedinstvenom islamsko-orijentalnom krugu, pjesnistvo Bosnjaka na turskom i persijskom jeziku moze se posmtrati kao kulturni fenomen analogno hrvatskom latinitetu, tim prije sto je kod ovih pisaca postojala puna svijest o vlastitom porijeklu i bosanskoj zavicajnoj pripadnosti.

Kao i na turske pjesnike i na vecinu Bosnjaka koji su pisali na orijentalnim jezicima uticala je klasicna persijska knjizevnost, a narocito knjizevni rad dvojice velikih perzijskih pjesnika Omera Hajjama (umro1123.) i Hafiza (umro1389.).

U svojim rubaijama i gazelama (narocitim pjesnickim oblicima)oni su uglavnom pjevali, (cesto u misticnom zanosu), o ljubavi, vinu i zivotnim radostima. Ti ljubavni, bekrijski i hedonisticki motivi preovladavaju i u orijentalnoj knjizevnosti Bosnjaka. Znacajno je da su oni cesto unosili i duh i ton narodne usmene pjesme svoga zavicaja. Taj narodni duh izvire iz poezije Dervis-pase Bajezidagica, iz gazela Muhameda Nerkesije, prisutan je i u ljubavnoj poeziji Habibe Stocevic-Rizvanbegovic. Sam Arif Hikmet jednom je kazao da je njegov narod najveci pjesnik. Dakle, nesumnjiv je uticaj sevdalinke u njegovom djelu.

Niz motiva koji se javljaju u ovoj poeziji; ljubav, ljepota i erotika, prosiruju se ka hedonizmu, lirsko-bekrijskom zanosu da bi na kraju presao u mistiku. Od ljubavi i vina ostaje samo misticno-simbolicna poetska alegorija na putu priblizavanja Bogu i saznanja Boga, odnosno sjedinjenje s njim.

Poetika ove poezije ima osoben karakter, zasnovana je na poetsko-estetskim principima orijentalne poetike koji se razlikuje od evropskih shvatanja poetske ljepote. Sam spisateljski cin predstavlja pojam lijepog u ovoj poetici. U njoj stih je samostalna estetska i sadrzajna jedinica (kao geometrijska arabeska). Oko jednog iskaza u stihu konstituise se nova cjelina. Pjesnicki dozivljaj ne izrazava se neposredno nego putem simbola. I poredjenje se vrsi posrednim putem, bez poredbene partikule, cime se omogucava viseznacnost, metaforicnost, a veze realnog svijeta zamjenjuju se u orijentalnoj metafor i vezama fantasticnog svijeta. Ovu poeziju odlikuje kicenost,fantasticna metaforicnost vezama fantasticnog svijeta.



Ovo je kompilacija tekstova koji mogu biti od koristi djacima i studentima a zele na jednom mjestu imati nesto o bosnjackoj knjizevnosti.

© 1999-2006 by prof. Hamdo Camo & Mirzet Hamzic, nastavnik u GHM


Nazad na vrh
 Profil  
 
 Naslov: DIVAN
TekstNapisano: Juli 16th, 2009, 12:30 pm 
Avatar

Pridružen: Novembar 4th, 2008, 12:08 am
Tekstovi: 2730
DIVAN


U osmanskoj literaturi u vremenu o kome govorimo (1463-1878) dominira divanska poezija.

To je definicija za literaturu nastalu sa osmanskim dvorom koja i nastaje s njim, odnosno pocetkom Tanzimata. Ona nije karakteristicna samo za Osmansko Carstvo, zahvatala je i mnogo sire prostore sa lokalnim specificnostima.

Divanska poezija ima svoje zakonitosti kojih su se pridrzavali svi koji su joj pripadali. Ona bastini dosta od Iranaca i Arapa, ne samo u formi nego i u tematici i leksici. Zato je pisanje ove knjizevnosti od autora zahtijevalo ne samo poznavanje filozofije, filozofije islama, tradicije i historije, nego i perzijskog i arapskog jezika.

I kod nas divanska knjizevnost pocinje dolaskom osmanskih Turaka i opcenito islamske civilizacije. Prvi nasi divanski pjesnici su i prvi intelektualci obrazovani u nekom od islamskih centara, prije svih u Istambulu. Ti pjesnici, vec su se u medresama u Bosni susreli sa tom poezijom, a u daljem usavrsavanju odredjenih znanosti i jezika poceli su i sami pisati. Oni su se tu susreli sa vec formiranom turskom divanskom skolom.

Tako prve pjesnike imamo vec u 15. stoljecu. Divanska i poezija persijskih i arapskih klasika bila je prisutna i u tekijama, koje se takodje osnivaju u tom stoljecu.

Za divansku poeziju karakteristicno je da je to stvaralastvo visokointelektualnih krugova i da je njima namjenjeno. Ta poezija puna je arapskih i persijskih termina i fraza, likova iz tih tradicija, te simbola iz predislamske i islamske epohe. Stoga je ona, uz vrlo strogu unaprijed odredjenu formu, metaririmu, stavljala pred autora i druge teske zahtjeve, ali isto tako i pred citaoca.

Iako je zasnovana pretezno na zasadama islamske religije i tradicije, iako cesto ima cisto vjerske teme i motive, ona se ne moze oznaciti kao religijska poezija.

Divansko pjesnistvo pociva na bejtu (distihu) koji je zasebna sadrzajna cjelina, poruka, pa se moze izluciti iz pjesme, a da sadrzi svoj smisao i znacenje i da ne narusi arhitektoniku cjeline. Divan-zbirka te poezije je komponiran po odredjenim uzusima izadatim vrstama.

Potpun divan sastavljen je iz vise od deset razlicitih zanrova po tematskoj hijerarhiji.

Gotovo je obavezno da svaki divan sadrzi tevhid ili tehlil kao uvod u cjelinu. U njemu pjesnik ocituje Bozije jedinstvo i pjeva u Njegovu slavu, a zatim obicno iznosi svoje meditacije o smislu svijeta i ljudskog postojanja. Slijede zatim, munadzatinat, ode Bogu i Poslaniku Muhammedu a.s.

Obavezan dio divana je kasida, koja nema manje od trideset stihova a cesto sadrzi preko stotinu.

Tu su jos lirske vrste preuzete iz persijske knjizevnosti gazel i rubaijja.

Medju ostalim vrstama su jos kit'e (epigrami), terkibi-ibend u kojem se jedna strofa ponavlja kao refren i terdz-ibend gdje se ponavlja posljednji stih.

Kao zasebno pjesnicko djelo a nekad i kao dio divana javlja se mesnevija, pjesma vrlo bogatog tematskog kruga.Ona je najcesce vjerska pjesma, koja uzima sadrzaje iz Kur'ana i hadisa, ili opisuje zivot ili smrt Poslanika Muhammeda a.s.

Ponekad se u divanu nadje i pjesma o gradovima, kao i tarih mada se cesce javljaju samostalno.

Divan, naravno ne mora da sadrzava sve ove vrste. Zapravo su rijetki, a to su oni klasicni, u kojima se mogu naci nabrojane i jos poneka forma.



Ovo je kompilacija tekstova koji mogu biti od koristi djacima i studentima a zele na jednom mjestu imati nesto o bosnjackoj knjizevnosti.

© 1999-2006 by prof. Hamdo Camo & Mirzet Hamzic, nastavnik u GHM


Nazad na vrh
 Profil  
 
Prikaži tekstove “stare”:  Poredaj  
Započni novu temu Reply to topic  [ 2 posts ] 

Vremenska zona: UTC - 1:00


Trenutno su tu

Trenutno korisnika: Nema nikog, odmaraju se ljudi i 2 onih sto citaju, a nece da se registruju.


You cannot post new topics in this forum
You cannot reply to topics in this forum
You cannot edit your posts in this forum
You cannot delete your posts in this forum
You cannot post attachments in this forum

Traži, traži pa ćeš naći:
Idi na:  
cron
Powered by phpBB © 2000, 2002, 2005, 2007 phpBB Group