www.rogaticani.com

Bila jednom jedna carsija
Sada je: April 14th, 2021, 7:22 pm.

Vremenska zona: UTC - 1:00




Započni novu temu Reply to topic  [ 98 posts ]  Stranica 1, 2, 3, 4, 5 ... 9  Sljedeća
Autor Poruka
 Naslov: ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)
TekstNapisano: Juni 10th, 2009, 2:58 am 
Avatar

Pridružen: Septembar 21st, 2008, 1:58 am
Tekstovi: 3246
Lokacija: Dunjaluk
Boraveci u nasem seheru prosle godine dobih na poklon knjigu o Rogatici iz 1966.godine. To je prakticno jedna od prvih monografija Rogatice koja je izuzetno vrijedna. Knjiga pruza citaocu osnovna znanja i informacije o proslosti rogatickog kraja, o njegovim geografskim i teritorijalnim obiljezima a narocito o ulozi i putevima nas(ih)eg naroda u bivsoj drzavi (SFRJ). Knjiga je zista interesantna, sa puno ilustracija, podataka i slika.

Slika

Procitajte tekst Rogatica izmedju dva svjetska rata, koji je napisao Veselin Kosoric.

ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)

U Rogaticu je 4. novembra 1918. godine usao jedan odred srpske konjice. To su bill posljednji dani prvog svjetskog rata, koji su sobom, pored oslobodenja, nosili niz privrednih i drugih teskoca. Vojnici su se vracali sa raznih ratista. Mnogi na opustosenim ognjistima zaticu porodice u velikoj bijedi. Oni nisu u mogucnosti da im pomognu, a na drugoj strani posmatraju razne vidove sverca artiklima ishrane i narocito zelju za bogacenjem.

Revolucionarno raspolozenje u narodu tih dana predstavIjalo je ozbiljnu opasnost za burzoaziju. U takvoj situaciji briga za sutrasnjicu brzo je okupljala Ijude na dogovor. Vodeci Ijudi onog vremena u Narodnom vijecu u Rogatici ostaju dosljedni svom inalogradanskom stavu saradnje sa krupnom burzoazijom.* Oni pocinju sa neposrednom djelatnoscu u masama i sa licnim angazovanjem. Obrazuje se Narodna garda, a ubrzano se radi i na sredivanju prilika. Nasuprot mnogim drugim krajevima Bosne, u rogatickom srezu nigdje ne dolazi do sukoba i obracunavanja. Vladajuca burzoazija kanalizira revolucionarno raspolozenje time sto sprecava ekstremne pojave i sto ih svodi u mirne okvire »burzoaskog demokratizma«.
__________
* Narodno vijece u Rogatici sacinjavali su:
Atanasije Kosoric, Hasanbeg Sahinpasic, Vladimir Spahic, Osmanaga Aksamija, Nikodim Forcan, Hadzimuhamed Skaljic, Vaso Planojevic, Muhamed ef-Hadzi-ahmetovic, Mile Jankovic i Bagib Capljic.
__________

Narod se prihvatio rada da cim prije popravi i nadoknadi ono sto je bilo ratom poruseno i upropasteno. U izgledu je bio i privredni polet. Ocekivao se miran zivot, bez trzavica i unutrasnjih trvenja. Medutim, nacionalno oslobodenje od austro-ugarske okupacije nije donijelo pocetak mirnog procvata, nego pocetak novih potresa, koji su nastupili kao posljedica djelovanja gradanskih stranaka u novoj drzavi.

Poslije oslobodenja od tudjinske kolonijalne politike (1918. godine) Rogatici i njenoj okolini otvarale su se mogucnosti za privredni razvoj u okviru nove drzave. Umjesto ranijeg vojno pogranicnog polozaja prema Srbiji, Rogatica sa svojom okolinom postala je centralno geografsko podrucje u drzavi. Ovaj kraj je izgubio svoj strategijski karakter i u njemu je prestala potreba za daljim drzanjem stalnih vojnih posada.

U novim uslovima trebalo je raniji kolonijalni sistem zamijeniti drugim sistemom, koji bi morao voditi racuna o harmonicnom razvitku svih produktivnih snaga ovog kraja. Medjutim, kreditna politika tadasnjih drzavnih novcanih ustanova nije udovoljavala odgovarajucim potrebama trgovine i zanatstva, a finansijska politika se rukovodila cisto fiskalnim interesima, makar to bilo i na stetu privrednog razvoja. Povoljne okolnosti usljed velikog bogatstva suma pruzale su moguc­nosti da cio kraj dozivi privredni polet. Medutim, drzavna uprava se nije brinula o tome da iskoristi ova bogatstva i one osnove koje su bile stvorene u periodu austrougarske kolonijalne politike i da ih orijentise u pravcu daljeg privrednog razvoja ovog kraja.
Nastupili su usporavanje i stagnacija u poljoprivredi i Sumarstvu. Zbog toga se i profesionalna struktura stanovnistva ovog kraja gotovo neprimjetno mijenjala. Prema popisima iz 1921. i 1931. godine stanje populacije u rogatickom srezu izgledalo je ovako:

Za vrijeme zvanicinog
popisa-----------Gradsko stanovnistvo------------Seosko stanovnistvo--------Svega stanovnistva

1921. god. ____ 3.190_9,94 %_________________28.923_90,06%____________32.113__100%
1931. god.-- —---------- - — -----------— -----------------------------------------------44.203__100%

Prema popisu iz 1910. godine u gradu Rogatici bilo je 3.378 stanovnika i u selima 32.394 stanovnika, odnosno svega 35.772 stanovnika.
Prema tome, popis iz 1921. godine pokazuje brojno opadanje stanovnistva i u gradu i po selima rogatickog sreza, sto je doslo kao neminovna posljedica velikih ratnih stradanja u periodu od 1914—1918. godine. Posto je podrucje rogatickog sreza tokom oba popisa ostalo u istim granicama kao sto je bilo i ranije (1.462 km2), naseljenost u 1921. godini iznosila je 22 stanovnika na 1 km2, a u 1931. godini 30 stanov­nika.

Statisticki podaci prema popisu iz 1931. godine pokazuju da je u rogatickom srezu u poljoprivredi bilo zaposleno 15.253 lica koja su izdrzavala 23.771 lica. To znaci da je svako zapo­sleno lice u poljoprivredi izdrzavalo jos priblizno dva lica koja nisu radila. Prema tome, od poljoprivrede je zivjelo svega 39.024 stanovnika, a prema popisu je bilo ukupno 44.203 stanovnika na podrucju sreza. To znaci da je od poljoprivrede zivjelo 88,28% stanovnika.
Ostalih 11,12% stanovnika otpadalo je na sva druga zanimanja. Od apsolutnog broja 5.179 stanovnika koji su se bavili drugim zanimanjima (2.026 zaposlenih i 3.153 izdrzavanih), struktura tih zanimanja izgledala je ovako:


Zanimanje u -------------Zaposlenih lica---------Izdrzavanih lica------Svega
- Industrija i zanati_______1.134_____________1.479___________2.613
- Trgovina i saobracaj______439_______________860____________1.299
- Javne sluzbe i slobodna zan.287_______________558_____________845
- Razna druga zanimanja______166_____________ 256____________ 422

S V E G A:_________________2.026____________3.153__________5.179

Iz ovih podataka vidi se da je svako lice zaposleno u industriji i zanatima izdrzavalo jos po jedno lice koje nije radilo,a u trgovini i saobracaju, javnoj sluzbi i slobodnim zanimanjima da je izdrzavalo jos po 2 lica koja nisu radila.

Ovi podaci iz 1931. godine, sravnjeni sa podacima iz 1910. godine, pokazuju da se u periodu od preko 20 godina profesio-nalna struktura stanovnistva u srezu rogatickom nije mnogo izmijenila, iako je njegov broj osjetno porastao.
Poslije prvog svjctskog rata poljoprivreda se nasla pred mnogim teskocama. U popaljenim i porusenim seoskim nase-Ijima trebalo je podici kuce i ostale zgrade. Morala se nabaviti stoka, sjeme i poljoprivredni alati. Zbog znatnog broja u ratu stradalog stanovnistva osjecao se nedostatak radne snage. Iskustva stecena u patnjama i neimastini za vrijeme ratnih pri-lika postala su u narodu najveci pokretac za stednju i za pregalacki rad da bi se u inace zaostaloj poljoprivredi prebrodile mnoge teskoce od ratnih posljedica.
Zemljoradnici su obustavili davanje »haka« zemljoposjednicima, a svojinska struktura zemljisnog posjeda odmah poslije 1918. godine dozivjela je svoju veliku izmjenu. Proces promjena u zemljoradnickim odnosima na selu, koji je poceo s prodi-ranjem kapitalizma jos za vrijeme austrougarske uprave, sada je, u uslovima nove burzoaske drzave, ubrzan razrjesavanjem feudalnih odnosa poslije 27. februara 1919. Preko 1.400 dota-dasnjih kmetova postal! su slobodni vlasnici zemljista. Odmah iza toga doslo je razrjesavanje »kmetstvu slicnih odnosa« na begluckim zemljama. U agrarnom parnicnom postupku, a na-rocito stavljanjem »sporazumnih zahtjeva«, oko 280 potrazivaca — zemljoradnika steklo je vlasnistvo i na ovim posjedima kao posljednjim ostacima feudalizma. Centralni problem agrarne reforme time nije bio rijesen. Glad za zemljom medu siromasnim seljacima nije bila zadovoljena. To pitanje burzo-aska drzava nastojala je da rijesi podmirivanjem seljackih po-treba iz raspolozivih povrsina agrarnog zemljista. Sprovodenjem unutrasnje kolonizacije u srezu rogatickom dodijeljeno je svega 2.166 ha drzavnog zemljista (vecinom pasnjackih i sumskih povrsina) na 658 agrarnih subjekata (345 dobrovo-Ijaca, 16 ratnih invalida i 297 ostalih interesenata i bezemlja-sa), a to je u prosjeku cinilo na svakog preko 3 ha zemljista. Dodjeljivanje je vrseno najvise u formi 10-godisnjeg zakupa, bez obzira na prave zemljoradnicke potrebe, prvenstveno po liniji stranackih interesa. Usljed toga glad za zemljom kao so-cijalna nevolja uzimala je sve vise maha i gonila seosko sta-novnistvo na uzurpacije. Mnozenje individualnog seljackog po-sjeda na selu postajalo je sve izrazitije. Tako su se stvarale sve vece suprotnosti i nejednakosti na selu u vremenu razrje-savanja feudalnih odnosa. Agrarnim zakonima Kraljevine Ju-goslavije nije bilo ograniceno sticanje zemljoradnickog posje-da do nekog odredenog maksimuma. Tako je po zakonima ka­pitalizma dolazilo do nove imovinske strukture u kojoj se omogucavala koncentracija posjeda u rukama bogatijih selja-ka. Bogatiji seljaci u velikoj mjeri pocinju da kupuju nove posjede i bespravnim prisvajanjem kolektivnih pasnjaka (uzur-pacijama) da zaokruzuju i prosiruju svoje postojece posjede. Sve ovo doprinosilo je stvaranju ekonomske nejednakosti na selu. Ekonomski jaci teritorijalizuju se na kvalitetnijim zemljistima, a slabiji na zemljistima vrlo niske produktivnosti. Osjecaj ranijeg povjerenja koji je dolazio od medusobne uza-jamne sudbinske povezanosti na selu rastakao se pod pritiskom kapitalizma i novcane privrede. Taj proces trajao je u ovom kraju kao neizbjezna posljedica cijelog razvoja burzoa-skog drustva i kapitalisticke proizvodnje u periodu Kraljevine Jugoslavije.

Pozitivna strana agrarne reforme iz ovog perioda sastoji se u ukidanju feudalnih odnosa, a njena negativna strana je u tome sto je u rukama politicara i beskrupuloznog birokrat-skog aparata sluzila kao sredstvo za konsolidaciju burzoaske drzave. Ukidanje kmetskih i kmetstvu slicnih odnosa (begluc"-kih) imalo je pozitivne ekonomske posljedice. Zemljoradnicima ovih kategorija pruzani su povoljniji uslovi za zivot i time po-vecan ukupan obim i kvalitet poljoprivredne proizvodnje. Ali, seljak je ipak padao u sve teze uslove zivota zbog nesrazmjera izmedu niskih poljoprivrednih i visokih industrijskih cijena i, s druge strane, zbog toga sto je on u najvecoj mjeri snosio i otplatu zemljista (kmetovskih i begluckih) u vidu raznih po-reza i nameta koje je burzoaska drzava propisala da bi obez-bijedila sredstva za pokrice odstete zemljoposjednicima.
Dodjeljivanje drzavnog zemljista pojedinim kategorijama interesenata vrseno je bez plana i pretezno radi sticanja sto veceg broja pristalica vladajuce stranke. Rijetko se vodilo ra-cuna o optimalnim povrsinama za vodenje gazdinstava. Tako je brojno umnozavan sitni posjed, na kojem je, u najvise slu-cajeva, zivot bio tezak. Na umnozavan je usitnjenih posjeda mnogo su uticale i diobe. Osim toga, znatno su uticale i tran-sakcije najrazlicitijih vrsta, koje su inace bile tadasnjim za-konskim propisima zabranjene, narocito zabranom otudivanja i zaduzivanja bivsih kmetskih selista i stecenih begluka, kao i zemlji^ta dobijenih putem unutrasnje kolonizacije.
Godine su prolazile i seljaci padali u dugove koji su se sve vise gomilali. Razduzenje seljaka pocelo je ostrije da se namece narocito od 1929. godine, od kada je velika svjetska privredna kriza pritisla i nasa sela.
Dosta nepovoljni prirodni uslovi u rogatickom srezu odu-vijek su cinili smetnju jacoj ratarskoj proizvodnji, all se ipak moze reci da su glavnu smetnju predstavljali veoma zaostao nacin obrade, slaba tehnieka oprema, nedostatak agrotehnic'-kih mjera, slabije sorte zitarica i citav niz drugih faktora od kojih zavisi napredak u ratarskoj proizvodnji.
Radi unapredenja poljoprivrede priredivane su izlozbe i najboljim izlagacima davane nagrade, ali od toga Siroke ma-se nisu imale neke koristi. Preko Saveza srpskih zemljorad-nickih zadruga i preko Sreske pripornocne zaklade (sluzbe za poljoprivredni kredit) nabavljani su i gvozdeni plugovi, ali je volovska zaprega i drvena ralica i dalje prevladavala u obradi zemlje.

U ovom kraju nikada nije bilo narocito razvijeno vocar-stvo. Sami prirodni uslovi su rejonirali pojedine vrste vocki. Tako su sljive, jabuke, kruske i tresnje najbolje uspijevale u neposrednoj blizini Rogatice, gdje je osnovan i sreski vocni rasadnik, zatim oko Prace, Medede i Zepe. Potrosnja voca nije bila velika, a statisticki podaci iz 1939. godine pokazuju ovakvo brojno stanje vocnih stabala: 31.700 jabuka, 45.200 kruSaka, 138.200 sljiva, 3.520 tresanja i 7.320 oraha. Vocarstvo je patilo od neujednacenosti u sortama i zbog toga nije imalo veceg znacaja u trznoj prodaji.
Stocarstvo je u poljoprivrednoj proizvodnji ovog kraja od uvijek zauzimalo glavno mjesto. Ono je ovdje jos odavno imalo prednost pred ratarstvom. Srazmjerno velike povrsine pasnja-ka, zatim livadarske i kosanicne povrsine uticale su svojim kapacitetima da se na rogatickom podrucju jace razvije ekstenzivno stocarstvo.
Podaci pokazuju veliki gubitak stoke u periodu iz-medu 1910. i 1921. godine. Do gubitka je doslo zbog jakog stra-danja stoke u toku rata (1914—1918). Rekvizicija i otkup sto­ke za austrijsku vojsku kao i stocne zaraze u toku rata, pred-stavljaju glavne uzroke smanjenog brojnog stanja. Pored to­ga, naglo pretvaranje livada i pasnjaka u oranice i rasparcava-nje nekadasnjih jakih porodicnih zadruga poslije ukidanja feudalnih odnosa 1919. godine, dosta su uticali na smanjenje brojnog stanja stoke.
Od 1921. godine doslo je do ponovnog porasta svih vrsta stoke, tako da je broj konja i ovaca u 1939. godini bio veci ne-go u 1910. godini.
Unapredenju stocarstva u ovom kraju znatno je doprini-jela i ponovo osnovana ergela u Borikama, u kojoj je, pored uzgoja konja arapske rase, forsiran i uzgoj cistokrvnog bosan-skog brdskog konja. Formirana je i stocarska stanica Sokolac u Podromaniji, na kojoj je uzgajano crveno metohijsko govece i pe§terska ovca, a nesto kasnije i montafonsko gove£e.
Po kvalitetu stoke i njenom brojnom stanju rogaticki srez je spadao medu prve srezove u BiH. Ovaj srez je bio jedan izmedu ona tri bosansko-hercegovacka sreza u kojima je na 1.000 zemljoradnika dolazio najveci broj — od 300 do 349,3 — konja, a u pogledu goveda zauzimao je prvo mjesto u BiH, sa najvecim brojem od 1877,9 grla na 1.000 stanovnika.
Za vrijeme ekonomske krize od 1928. do 1938. godine pala je cijena stoci i stocnim proizvodima u tolikoj mjeri da je nji-hov disparitet prema industrijskim proizvodima bio vrlo veli-ki. Seljak-stocar bio je izvrgnut nemilosrdnom iskoriscavanju od strane banaka, trgovaca i zelenasa, pa je ovakva eksploata­cija imala jakog odraza na stocarstvo, koje je postajalo sve manje rentabilno.
Po povrsini suma i njihovoj vrijednosti, Sumarstvo je zauzimalo veoma vazno mjesto u privredi rogatickog kraja. Od ukupne povrsine sreza (146.523 ha) na povrsine pod sumom otpadalo je 87.481 ha ili 59,70%. Od tih povrsina sumom je bi-lo obraslo 74.448 ha, a neobraslih zemljista bilo je 13.033 ha. Po vrsti vlasnistva, na drzavne sume je otpadalo 81.010 ha i na nedrzavne 6.471 ha. U odnosu na ukupnu povrsinu sumom ob-raslog zemljista (74.448 ha) sumovitost sreskog podrucja izno-sila je 50,8%. U tome su visoke sume zapremale 41.151 ha, nis-ke sume 13.400 ha i sikare 19.897 ha. Neplodnih povrsina na sreskom podrucju bilo je svega 2.029 ha. Ovi podaci govore o malom postotku goleti i prilicno velikim povrsinama visokih suma u rogatickom srezu, sto istovremeno pokazuje da su pro-sjecne drvne mase tih suma bile bolje.
Od vremena kada je intenzivno iskoriscavanje suma dobi-lo izrazitije industrijsko obiljezje pod austrougarskom upra-vom, u ovom kraju je vrsena gruba sjeca u jacim zahvatima i kracim vremenskim periodima. Ta neracionalna eksploatacija suma nastavljena je i u Kraljevini Jugoslaviji. Razumije se, to je vodilo degradiranju kvaliteta sumskog fonda, opadanju plo-dnosti sumskog zemljista i smanjenju prirastaja drvne mase, kao i losem zdravstvenom stanju suma. Tek od 1937. godine pocinje primjena novog prebornog oblika gospodarenja i uvodi se razumniji nacin eksploatacije.
Stete nanesene ratnim pustosenjem (1914—1918), naro-cito u podrucjima gdje su vodene vojne operacije, zatim stete od pozara usljed kojih su nikle mnoge »paljike«, te masovna krcenja suma i sikara, a iznad svega velik broj uzurpacija sumskih zemljista, koje su se poslije 1918.god sve jace ispoljavale kao posljedica snaznog prelaza od stocarske na ratarsku privredu — sve je to znatno uticalo na smanjenje sumskog fon­da i na pretvaranje sumskih kompleksa u obradive povrsine.
Pitanje ekonomske zavisnosti od stranog kapitala, koji je u sumskoj industriji drzao glavne pozicije u ovom kraju, nije bilo potpuno rijeseno poslije 1918. godine. Nacionalizacija je formalno sprovedena, pa je strani kapital tako produzio svoj mocni uticaj, vrseci i dalje eksploataciju prirodnog sumskog bogatstva na ovom podrucju.
Preduzece »Ajzler i Ortlib« iz Zavidovica postalo je pre-duzece drvne industrije »Krivaja« u Zavidovicima. Strani ka­pital u preduzecu drvne industrije »Feltrinelli« u Sjetlini na-kon iscrpljivanja sjecive mase povlaci se iz ovog ugovornog podrucja i obustavlja ovdje rad.
Poslijeratni uslovi donijeli su povoljnu konjunkturu drve-ta, pa se u rogatickom srezu razvila pilanska industrija. Broj pi-lana sa domacim kapitalom znatno se povecao, mada sa gle-dista pravilnog koriscenja sumskog fonda svi novi kapaciteti nisu imali ekonomskog opravdanja. Prema broju zaposlenih radnika i prema ulozenom kapitalu, drvna industrija je tada bila najjaca industrijska grana u ovom srezu.

Izuzimajuci »Sipad«, cija je proizvodnja uglavnom bila namijenjena stranom trzistu, proizvodnja ostalih pilana bila je orijentisana na podmirivanje domaceg trzista i sitnih po-treba lokalne potrosnje. Pilane u Planama, Podgrabu i Sokocu sa njihovim pogonima zatecene su nakon rata (1945), a sve ostale su u toku rata unistene.


Nazad na vrh
 Profil  
 
 Naslov: Re: ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)
TekstNapisano: Juni 10th, 2009, 3:02 am 
Avatar

Pridružen: Septembar 21st, 2008, 1:58 am
Tekstovi: 3246
Lokacija: Dunjaluk
(nastavak)

U 1919. godini otpocela je eksploatacija ugljenokopa u Kukavicama kod Rogatice. S pocetka udruzeni domaci kapital (akcionarsko drustvo Pamucina, Viner, Stokanovic) nije ulagao narocite investicije u ovaj rudnik. Nedostajao je strucni kadar za eksploataciju, pa je proizvodnja u rudniku bila primitivna i sasvim neznatna, sa povrsinskim kopovima. Tek kada je 1923. godine ovaj rudnik mrkog uglja kupio ing. Hans Karlon (tadasnji direktor zeljezare Zenica), otpocelo je otvaranje jame i ulaganje investicija, sto je omogucilo vecu proizvodnju. Od tada ovo preduzece nosi irne Ugljenokop »Karbon« u Kukavicama. U 1928. godini preko brda Kulete izgradjena je zicara za direktno transportovanje uglja vagonetima na zeljeznicku stanicu Mesici. Tu je podignuta i zgrada za smjestaj termoelektrane (sa dvije parne lokomobile) i za separaciju. Elektrana je strujom snabdijevala postrojenja u rud­niku Kukavice i zicaru. Od 1934. godine davala je rasvjetu i gradu Rogatici, a nesto kasnije Gorazdu i Foci. U separaciji je vrseno prebiranje i sortiranje uglja, a proizvodnja rudnika poslije izgradnje zicare iznosila je od 500—600 vagona mjesecno, Rudnik je prvenstveno snabdijevao drzavne zeljeznicke lozionice, zatim pivaru, ciglane i crepane u Sarajevu, a u izvjesnoj mjeri i sarajevske preprodavce uglja za lokalnu po-trosnju. U elektricnoj central! i separaciji Mesici bilo je zaposleno oko 100 radnika, a u rudniku Kukavice oko 300 radnika. Ukupan broj zaposlenih u rudniku kretao se oko 400 jamskih i vanjskih radnika. U rudniku je radio veci broj zanatlija, vecinom iz Rogatice (kovaci, bravari, elektricari, stolari i vikleri). Ostali kadar u rudniku regrutovao se i privikavao na rad iz siromasnih slojeva u okolnim selima (pauperi i sitnosopstvenici — zemljoradnici).
Usljed velike konkurencije na trzistu dolazilo je do za-stoja u prodaji i do kolebanja u samoj proizvodnji ugljena. Bile su otvorene dvije jame i rudari su radili pod dosta te-skim uslovima u »ruc« terenu, sa dosta slabom tehnickom opremom. U takvim uslovima kod radnika je sazrijevala svi-jest o potrebi poboljsanja opstih uslova rada i o potrebi po-vecanja plata. Medu njima se ispoljavalo i jedinstvo u postav-Ijanju zajednickih zahtjeva preina vlasniku rudnika. Sredinom 1940. godine rudarski radnici u Kukavicama vec nastupaju kao svjestan dio radnicke klase i organizuju strajk koji je trajao 10 dana. Taj strajk je okoncan djelomicnim usvajanjem radnickih zahtjeva.
Poslije prvog svjetskog rata odmah je otpocela izgradnja i obnavljanje stambenih i gospodarskih zgrada po selima. Najvise postradalim porodicama, a narocito pogorjelcima, davana je doznakom izvjesna pomoc u drvnoj gradi za obnovu naselja. Pri tome nije bilo organizovanih akcija koje bi doprinijele brzoj normalizaciji zivota na selu, Svako se samoinicijativno snalazio kako je najbolje znao. U periodu od nekoliko prvih godina poslije 1918, privatnom inicijativom su podignute i popravljene skoro sve zgrade po selima, bez ikakve organizovane operative i bez narocite tehnicke opreme, ali uz velike napore ostecenih.
Stanovnistvo se i u Rogatici na isti nacin snalazilo u obnovi svojih kuca, narocito u izgradnji cijelog reda zgrada pogorjelih u carsiji, U tom vremenu, radi podmirenja lokalnih potreba, proradile su u Kovanju dvije ciglane (Brankovida i Sokolovica) i pilane (Capljica) u Rogatici.
Period jace gradevinske djelatnosti poslije 1918. godine bio je diktiran potrebama brzog normalizovanja zivota, ali po­slije tog kraceg perioda gradevinarstvo kao privredna grana u Rogatici nije imalo uslova za jaci razvitak. U novim uslovima prestala je potreba daljeg odrzavanja ranijeg kasarskog kruga, pa je zato ubrzo doslo do njegove likvidacije. Na javnoj licitaciji su rasprodane mnoge vojne »barake«, koje su rasklopIjene i odvezene na razne strane. Nekoliko boljih vojnih gradjevina (oficirski paviljon i dvije velike kasarne) iskoristene su kao prostorije pogodne za smjestaj drzavnih nadlestava i za gradsku bolnicu, osnovanu 1919. godine.

Gradevinarstvo u Rogatici opadalo je postepeno. Ukoliko se i dalje radilo na podizanju zgrada, to je bio rad prvenstveno sracunat na profit izgradnjom izvjesnog broja najamnih stambenih objekata i podizanjem nekoliko porodicnih zgrada za stanovanje. Od javnih objekata u Rogatici je izgradena jedino veca zgrada za gradansku skolu. Karakteristican slucaj cini izgradnja seoskog vodovoda na Glasincu u 1923. godini. Kaptiranjem vrela Geruse sprovedena je voda preko Vidrica u Sokolac i postavljeno nekoliko javnih cesama za ljudske potrebe i napoj stoke. Do ove znacajnije drzavne investicije doslo je vi­se zbog borbe za prestiz pojedinih politicara u narodu nego radi realizacije odredenog programa podmirenja narodnih po­treba. Nesto kasnije u Rogatici podigao je rimokatolicku crkvu Ivan Cigoj, trgovac iz Krama. U ovo vrijeme Gradska opstina u Rogatici izvrsila je rekonstrukciju i prosirenje gradske vodovodne mreze.
Sto se tice lokalnih saobracajnih prilika, one se nisu na­rocito poboljsale. Izgradnjom zeljeznicke pruge od Vardista do Uzica u 1925. godini otvoren je jaci promet sa Srbijom, jer je time omogucena direktna zeljeznicka veza sa Beogradom pre ko Visegrada, Uzica i Cacka. Isto tako, izgradnjom drinske uskotracne pruge od Ustiprace do Foce (1939. godine) Rogatica je preko svoje zeljeznicke stanice Mesici dobila vezu sa Gorazdom i Focom. Komunikacijska mreza na podrucju sreza nije povecana, all su rekonstruisani izvjesni seoski putovi, kao sto su: Rogatica — Guzdelji, Rogatica — Pasic Kula, Perusici — Borike i Seljani — Sjeversko.
Za nekoliko godina poslije prvog svjetskog rata iscezla je pustos koju je iza sebe rat ostavio. Nastupio je period povoljnijih uslova, jer se zivot u gradu vec normalizovao. Ponovo je ozivjela rogaticka stocna pijaca. U trgovackom prometu ona je opet pocela da daje kvalitetnu stoku i druge stocne proizvode, kao i vece kolicine sijena. Brojne trgovacke i zanatlijske radnje, koje su bile unistene, za kratko vrijeme ponovo su proradile, a istovremeno je ozivjela trgovina na malo.
Zanatstvo se podiglo i oporavilo brze, jer su pojedine za­natlijske radnje u rogatickoj sredini imale jaku tradiciju i ugled (kovacko-potkivacke, kolarske, tesarske, stolarske, zidars-ke, krojacke, obucarske, brijacke, mesarske i pekarske). Tako se broj trgovackih i zanatlijskih radnji u gradu nije smanjio ni zbog kadrova izgubljenih u ratu, a ni zbog dosta velikih materijalnili steta.
Na porast privrednika iz redova gradskog stanovnistva znatno je uticala agrarna reforma poslije 1918. godine, jer su u novim uslovima zivota pojedini zemijoposjednici bili upuceni na zaradu u gradskoj trgovini i raznim zanatima. Prirastaj novih kadrova u trgovini i zanatima odrazio se i u pokusaju pojedinih imucnijih seljaka, pa i sluzbenika, da u novim prilikama stvore sebi novu egzistenciju. Ugostiteljstvo se u prvo vrijeme bilo prosirilo, ali je po kvalitetu i konforu zaostajalo za onim iz ranijeg perioda.
Treba istaci da ni trgovina ni zanati u Rogatici nisu postizali onaj nivo prometa robe koji je ostvarivan u jeku velike konjunkture i rentabilnosti prije prvog svjetskog rata, kad je pogranicni polozaj snazno uticao na takav razvitak.
Prema nepotpunim podacima, zanatska i trgovinska mreza pokazivala je 1939. godine sljedece stanje:

a) Zanatskih radnji:

- kovackih --- 17 sa ukupno 35 radnika
- obucarskih --- 26 sa 73 radnika
- brijacnica ----15
- krojaca ------42
- stolara -------60
- poslasticara ---6
- vodenica -----20

b) Trgovinskih radnji:

— ukupno 79 sa 110 zaposlenih radnika

c) Ugostiteljskih radnji:

- hotela ----- 2
- hanova ---- 4
- kahvana --- 28 (od toga 4 kahvane izvan gradskog podrucja)
- ascinica --- 3
- gostionica -- 31 (od toga 12 izvan gradskog podrucja)

U prvoj deceniji postojanja Kraljevine Jugoslavije trgovina i zanatstvo u Rogatici postigli su izvjesno zivlje kretanje, ali poslije 1929. godine, kad su i u Rogatici pocele da se odrazavaju posljedice velike privredne krize, a narocito u jeku nastale novcane krize, trgovacki promet je zamro i zanatstvo je stagniralo. Rogaticka carsija je u to vrijeme patila od prevelikog broja trgovackih radnji.
U zanatstvu je preovladavao rucni rad. Zbog toga su pojedini zanati poceli da gube svoje pozicije pred navalom industrije, kao sto je to bio slucaj prilikom otvaranja prodavnice obuce »Bata« u Rogatici 1936. godine.
Strucnost i kvalifikovanost zanatlijskog kadra podignuta je u izvjesnoj mjeri time Sto je nekoliko mladica iz Rogatice zavrsilo zanatsku Skolu »Mis Dikenson« u Travniku. Tu su oni naucili da rukuju masinama za izradu Ijepsih predmeta i modernije gradevinske i kucne stolarije.
U kucnoj radinosti u Rogatici je prvo mjesto pripadalo pletenju priglavaka i tkanju ruta, kao i izradi raznog veziva. Medutim, sav taj rad je obavljan po narudzbi i pretezno za lokalne potrebe.
Raniji, uglavnom, privatni rad na kulturnoprosvjetnom podizanju naroda, koji je tokom rata bio potpuno paralisan, trebalo je poslije 1918. godine obnoviti. U prostorijama »Cinovnickogradanske kasine« (citaonice) bio je jedno vrijeme koncentrisan cjelokupan drustveni i zabavni zivot Rogatice. Uskoro su obnovljeni i pododbor »Prosvjete« i »Gajreta«. Oni su se zalagali za to da se iz rogaticke sredine sto vise omladine uputi u srednje skole i na fakultete. U istom pravcu pocinje da djeluje i pododbor »Narodne uzdanice«, osnovan 1924. godine. U Rogatici je gradanska skola otvorena 1926. godine, Mreza osnovnih skola u izvjesnoj mjeri se prosiruje. Otvorene su nove osnovne skole u Zljebovima, Podromaniji, Kleckovcu, Dobrodolima. Kalimanicima, Mesicima, Zepi i Sjeversku. Putem njih i putem postojecih osnovnih skola postepeno se sirila pismenost po selima, all sve to nije bilo dovoljno za zadovoljenje mnogo vecih potreba pismenosti i narodnog prosvjecivanja.

U Rogatici je u to vrijeme osnovan i »Jugoslovenski soko«, u cijim su se redovima nalazili mladi ljudi. U »Zanatlijskoni udruzenju« bili su okupljeni gradani bez razlike na vjersku pripadnost.
Ovo udruzenje, putem raznih svojih sekcija, postalo je jedno od najaktivnijih drustava, narocito u zblizavanju i razvijanju drugarstva, a i u kulturno-prosvjetnom djelovanju u gradu. Od 1933. godine radilo je i »Drustvo trezvenosti«, koje je vodilo borbu protiv alkoholizma kao drustvenog poroka.

Sve ove organizacije i skole, kao i njihov nastavni kadar, mnogo su doprinijeli kulturnom podizanju Rogatice i njene okoline. U vremenu od 1928. do 1932. godine u kulturnom zivotu Rogatice aktivno je ucestvovao i knjizevnik Hasan Ki-kic, koji je ovdje bio ucitelj osnovne skole.
Na inicijativu Gradske opstine u Rogatici, a uz pomoc i ucesce svih mjesnih kulturno-prosvjetnih drustava i ustanova, 1931. godine podignuta je u Rogatici na Grudi spomen kosturnica borcima srpske i crnogorske vojske izginulim u borbama 1914. godine.
Drustveno - politicki zivot u ovom kraju razvijao se u okviru mnogih protivrjecnosti, koje su izazvale trvenja i medusobne nesuglasice gradanskih stranaka sve do sestojanuarske diktature (1929. godine).
Izmedu mnogih stranaka, koje su tada djelovale u duhu »burzoaskog parlamentarizma«, samo su tri uhvatile korijena u rogatickom srezu: Radikalna stranka, Zemljoradnicka stranka i Jugoslovenska muslimanska organizacija. Glavni oslonac Radikalnoj stranci cinili su sitna burzoazija i seljastvo (pripadnici gomjih slojeva i jedan dio srednjaka); u Zemljoradnickoj stranci okupljalo se seljastvo (srednjaci, sitnosopstvenici i bezemljasi), a Jugoslovenskoj muslimanskoj organizaciji, koja je okupljala pristalice na vjerskoj osnovi, pripadao je sloj preostalog plemstva, sitna burzoazija i seljaltvo (uogromnoj vecini teritorijalizovano).
Iskoristavajuci centralisticku organizaciju vlasti, koju je donio Vidovdanski ustav, vladajuca Radikalna stranka u to vrijeme postavljala je u Rogatici na celo upravnog aparata ljude koji su bili daleko od svake brige za narod. Njima je »ugonjenje kuglica u kutiju vladinog kandidata« predstavljalo glavni zadatak. Od broja glasova u »vladinoj kutiji« zavisio je i njihov ostanak u sluzbi. Ljudi takvih kvaliteta gledali su u vlasti i sredstvo za svoje bogacenje. Sve se to snazno odrazavalo u narodu, kod koga je slabilo osjecanje obaveze prema drzavi i zakonima.

Korumpirana i srozana na najnizu razinu, vlast .je bila bez autoriteta. U sirokim slojevima naroda stalno je raslo nezadovoljstvo i nepovjerenje u drzavni aparat, koji je do krajnosti bio podreden stranackim teznjama.
Razni nedostaci u radu cinovnika drzavne administracije bill su, u stvari, posljedica ukorijenjenih losih navika, stihijske organizacije u sluzbi i neefikasne kontrole. Strucno znanje vecine cinovnika bilo je oskudno, a njihova opsta kultura u prosjeku niska. Najvise im se zamjeralo osorno ponasanje prema strankama. Njihov posao bio je vecinom aljkav i nebrizljiv, pa je usljed takvog neurednog rada narod mnogo trpio. Takav rad isao je na stetu gradana, koji su u svojim pravima mnogo trpjeli.

Za izbore redovno nije vladalo veliko interesovanje naro­da, pa su u cilju dobijanja glasova preduzimane bezobzirne i nesavjesne akcije. Sa parolama podvajanja -- »na okup Srbi«, na okup muslimani«, »na okup tezaci« -- ulazilo se u izbornu agitaciju, pa su strasti i netrpeljivost raspirivane do te mjere da su izbijali sukobi i neredi u narodu. Vrseni su progoni i premlacivanja politickih protivnika. Pojedini savjesni cinovnici premjestani su i bezrazlozno stavljani u penziju. Bacanje politickih protivnika u policijski zatvor predstavljalo je redovnu pojavu u toku predizbornih kampanja.
Poslije uvodenja sestojanuarske diktature i u Rogatici se osjetio jaci pritisak politicko-upravnog aparata, od koga je narod najvise patio. Taj aparat bio je pretvoren u agitatora i glavnog kortesa otvoreno monarho-fasisticke diktature u kojoj se provodio bezobziran pritisak na svakoga ko je bio protiv rezima.
Oktroisanim ustavom iz 1931. godine situacija se nije izmijenila: u izbornim borbama, pod uticajem terora, pocele su na terenu rogatickog sreza padati i mrtve glave u sukobu sa zandarmerijom. Falsifikovani su izborni rezultati, a potpuno neduzni ljudi lisavani su slobode i zatvarani.*

* Prilikom opstinskih izbora 1933. godine doslo je na Sokocu do falsifikovanja izbornih rezultata, pa je na iskupljenu masu od oko 700 zemljoradnika zandarmerija otvorila vatru iz pusaka. U torn sukobu poginuli su Branko Lubarda i Stjepan Durkovic, a tesko su ranjeni i osakaceni Risto Maksimovic; i Dusan Zoranovic. Pored njih, bilo ie jos preko 50 teze i lakse ranjenih. Arsu Koprivicu sa grupom od 20 ljudi sprovela je zandarmerija u policijski zatvor u Rogaticu, gdje su ostali mjesec dana, a nakon toga sprovedeni u zatvor Okruznog suda u Sarajevu. Nakon saslusanja pusteni su na slobodu svi, osim Arse Ko-privice i Drage Kovacevica, koji su tek nakon 3 mjeseca istraznog zatvora pusteni da se brane iz slobode.


Nazad na vrh
 Profil  
 
 Naslov: Re: ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)
TekstNapisano: Juni 10th, 2009, 3:04 am 
Avatar

Pridružen: Septembar 21st, 2008, 1:58 am
Tekstovi: 3246
Lokacija: Dunjaluk
(nastavak)

Mrznja je raspirivana do te mjere da su u agitatorske svrhe korisceni skupovi na vjerskim svetkovinama**..

U takvoj atmosferi i obracunavanju, u rogatickoj sredini sve vise se osjecao uticaj politikantskili elemenata okupljenih oko Dobre Jevdjevica i oko Ragiba Capljica. Na drugoj strani valja pomenuti Arsu Koprivicu, glavnog vodu zemljoradnika, koji je bio vrlo cijenjen kao istaknuti opozicioner rogatickog kraja. Od 1938. godine u Rogatici je djelovao i advokat dr Josip Stipancic, koji je imao specijalnu misiju: oprezno nastupanje i sistematski rad na terenu u cilju sirenja tajne ustaske organizacije.
U isto vrijeme dolazi do sve snaznijeg okupljanja progresivnih snaga u borbi protiv nenarodnog rezima. Nosioci ovog stremljenja bili su, uglavnom, tadasnji studenti koji su sa Beogradskog univerziteta prenosili slobodarske i revolucionarne ideje u narodne mase. Take je 1939. godine doslo do odrzavanja velikog zbora udruzene opozicije u Rogatici. Jedan broj politickih aktivista, povezujuci svoju siru aktivnost kroz opozicioni pokret, organizovao je 1939. godine politicki zbor Udruzene opozicije u Rogatici, na kome su, izmedu ostalih, govorili Danilo Dokic, Janko Jolovic i Camil Dzindo. Dokic je ukazivao na potrebu saveza radnika i seljaka, naglasavajuci i neophodnost priznavanja Sovjetskog Saveza i uspostavljanja diplomatskih odnosa s njim.
Medu omladinom na Gractanskoj skoli u Rogatici doslo je do osnivanja SKOJ-a u 1935. godini. To su prve klice ilegalnog rada napredne srednjoskolske omladine u specificnim uslovima rogaticke sredine. Rad ovog aktiva uskoro je bio prekinut, jer su clanovi SKOJ-a bili otkriveni i izbaceni iz skole. Djelovanje napredne omladine u Rogatici odvijalo se i kroz druge forme drustvene aktivnosti. U Ijetnim danima organizovani su planinarski izleti na Sjemec, na kojima su ucestvovali pretezno studenti i daci.



** Na vjerskoj svetkovini Preobrazenja, 19. avgusta 1936. godine, kod pravoslavne crkve u Rogatici doslo je do teskog sukoba izmedu zandarmerije i okupljenog naroda. U torn sukobu poginulo je pet zandarma, a veliki broj ljudi bio je teze i lakse ranjen.



Za rogaticki srez u to vrijeme posebno znacenje imalo je osnivanje celije Komunisticke partije Jugoslavije. Ceiija je formirana na Glasincu krajem 1938. godine, uz pomoc partijskih funkcionera koji su povremeno dolazili u ovaj kraj da pomognu u organizovanju sve aktivnijih naprednih snaga. Cla­novi te prve celije i njeni sljedbenici bili su: Danilo Dokic, zemljoradnik iz Dedovaca, Janko Jolovic, zemljoradnik iz Bandinog Odzaka, Mirko Borovcanin, zemljoradnik iz Borovca, Marko Ecimovic, zemljoradnik iz Mandre, Mihailo Obrenovic, zemljoradnik iz Odzaka i Doko Macar, zemljoradnik iz Laza.
U svojoj politickoj djelatnosti celija je mnogo doprinijela jacanju uticaja Partije u gradu i pojedinim selima sreza rogatickog. Kao rezultat njene aktivnosti izvjesni posteniji i ugledniji ljudi i dobar broj omladinaca postali su simpatizeri Par­tije. Od simpatizera KPJ iz tog vremena narocito su se isticali: stari Camil Dzindo, zemljoradnik iz sela Okruglog, i njegov sin Rasim Dzindo, Svetozar Kosoric, zemljoradnik iz Kusaca kod Han Pijeska, Spaso Markovic, ucitelj iz Sokoca, Ilija Grbic, knjizevnik i ucitelj iz Podviteza, Zvonko Grakalic, ucitelj iz Sokolovica, Masan Dokic, zemljoradnik iz Dedovaca, Rajko Odovic, zemljoradnik iz Bandina Odzaka, Pero Kosoric, stu­dent iz Sokoca, Savo Preda, dak iz Bjelosavljevica i Mujo Hodzic, zemljoradnik iz Satorovica. Vec 1939. godine u KPJ su primljeni sa podrucja danasnje rogaticke opstine Mujo Ho­dzic, Camil Dzindo i Slavko Gluhovic.
Clanovi Partije rade na svom uzdizanju, proucavajuci partijski materijal i sireci ga, narocito medu naprednijim omladincima u Rogatici i Sokocu. Oni javno istupaju na seoskim sijelima, skupovima, zborovima i amaterskim priredbama***, nastojeci da se sto veci broj ljudi aktivira na strani Partije. Krug njenih simpatizera sve vise je rastao. Putem njih su sprovodene skoro sve akcije koje je organizovala partijska organizacija. U dogadajima koji su kasnije nastupili, u sudbonosnim danima neposredno poslije propasti stare Jugoslavije, partijska celija odigrala je vrlo znacajnu ulogu u zivotu ovog kraja, posebno u pripremama oruzanog ustanka.

(Veselin Kosoric - Rogatica 1966)


Nazad na vrh
 Profil  
 
 Naslov: Re: ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)
TekstNapisano: Mart 10th, 2010, 8:01 am 
Avatar

Pridružen: Septembar 22nd, 2008, 10:23 am
Tekstovi: 13163
Slika

FORMACIJE AUSTRO-UGARSKE VOJSKE IZNAD ŽEPE I NA GLASINCU 1914. godina


Nazad na vrh
 Profil  
 
 Naslov: Re: ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)
TekstNapisano: Mart 10th, 2010, 8:05 am 
Avatar

Pridružen: Septembar 22nd, 2008, 10:23 am
Tekstovi: 13163
Slika


Nazad na vrh
 Profil  
 
 Naslov: Re: ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)
TekstNapisano: Mart 11th, 2010, 7:23 am 
Avatar

Pridružen: Septembar 22nd, 2008, 10:23 am
Tekstovi: 13163
Slika


Nazad na vrh
 Profil  
 
 Naslov: Re: ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)
TekstNapisano: Mart 13th, 2010, 8:14 pm 
Avatar

Pridružen: Septembar 22nd, 2008, 10:23 am
Tekstovi: 13163
Slika


Nazad na vrh
 Profil  
 
 Naslov: Re: ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)
TekstNapisano: April 22nd, 2010, 6:25 am 
Avatar

Pridružen: Septembar 22nd, 2008, 10:23 am
Tekstovi: 13163
Slika

PREDSTAVNICI ROGATIČKE POLITIČKE I POLICIJSKE VLASTI SA GRADONAČELNIKOM GALIBOM ČAPLJIĆEM - 1935. godina
Galib Čapljić sjedi u sredini sa fesom na glavi


Nazad na vrh
 Profil  
 
 Naslov: Re: ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)
TekstNapisano: April 24th, 2010, 11:46 am 
Avatar

Pridružen: Septembar 22nd, 2008, 10:23 am
Tekstovi: 13163
Slika

DR. BOŽIDAR BULAJIĆ SA PREDSTAVNICIMA ROGATIČKE VLASTI 1931. godina
Dr. Bulajić sjedi drugi sa lijeve strane

Prema popisu iz 1921. godine, vidljivo je brojno opadanje stanovništva i u gradu i po selima, što je bilo uzriokovano velikim ratnim stradanjima u periodu 1914-1918. godine. Naseljenost i 1921. godini iznosila je 22 stanovnika na 1 km2, a u 1931. godini 30 stanovnika. Od poljoprivrede je živjelo 88,28% stanovnika, a 11,72% stanovnika bavilo se drugim zanimanjima. Statistika pokazuje da je svako lice zaposleno u poljoprivredi izdržavalo još približno dva nezaposlena lica, dok je lice zaposleno u industriji i zanatima izdržavalo još po jedno lice, a u trgovini i u saobraćaju, javnoj službi i slobodnim zanimanjima izdržavalo još po dva lica koja nisu radila.


Nazad na vrh
 Profil  
 
 Naslov: Re: ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)
TekstNapisano: April 24th, 2010, 11:55 am 
Avatar

Pridružen: Septembar 22nd, 2008, 10:23 am
Tekstovi: 13163
Slika

DR. BULAJIĆ BOŽIDAR 1930. godina

Fotografije dr. Bulajića za vrijeme studija medicine u Pragu, i poslednja, iz Beograda


Nazad na vrh
 Profil  
 
 Naslov: Re: ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)
TekstNapisano: Juni 25th, 2010, 1:11 am 

Pridružen: Septembar 23rd, 2008, 8:27 pm
Tekstovi: 230
Uz postvanje Bulajicu i Bulajicima mozda bi bilo bolje da se sto sta vise pise o poginulim rogatickim sehidima i civilima .Slabo ko hin se sjeca kako vrijeme prolazi.


Nazad na vrh
 Profil  
 
 Naslov: Re: ROGATICA IZMEDU DVA SVJETSKA RATA (od 1918. do 1941. godine)
TekstNapisano: Juni 26th, 2010, 8:25 pm 
Avatar

Pridružen: Septembar 22nd, 2008, 10:23 am
Tekstovi: 13163
Slika

PRVO BANSKO VIJEĆE DRINSKE BANOVINE novembra 1930. godine
Vijećnik Šahinpašić Huseinbeg sjedi u tradicionalnoj bosanskoj nošnji.

ILUSTRACIJA PRUZETA IZ "NARODNOG JEDINSTVA" IZ 1931. GODINE.


Nazad na vrh
 Profil  
 
Prikaži tekstove “stare”:  Poredaj  
Započni novu temu Reply to topic  [ 98 posts ]  Stranica 1, 2, 3, 4, 5 ... 9  Sljedeća

Vremenska zona: UTC - 1:00


Trenutno su tu

Trenutno korisnika: Nema nikog, odmaraju se ljudi i 1 onaj sto cita, a nece da se registruje.


You cannot post new topics in this forum
You cannot reply to topics in this forum
You cannot edit your posts in this forum
You cannot delete your posts in this forum
You cannot post attachments in this forum

Traži, traži pa ćeš naći:
Idi na:  
cron
Powered by phpBB © 2000, 2002, 2005, 2007 phpBB Group